اعتبار معاملاتی امکانی قراردادی برای افزایش قدرت خرید اوراق بهادار است. سرمایه‌گذار با استفاده از منابع اعتباری، موقعیتی بزرگ‌تر از وجه شخصی خود ایجاد می‌کند و در مقابل، تعهد بازپرداخت و رعایت شرایط قرارداد دارد. بزرگ‌ترشدن موقعیت می‌تواند هم سود و هم زیان را نسبت به سرمایه شخصی تشدید کند.
اعتبار، سود نیست و نباید با وجه آزاد و قابل برداشت یکسان فرض شود. حدود استفاده، دارایی‌های مجاز، تضامین، هزینه و زمان بازپرداخت به قرارداد و مقررات جاری وابسته‌اند.
اثر اعتبار را با عدد ببینیم
فرض آموزشی: صد میلیون تومان آورده شخصی دارید و پنجاه میلیون تومان اعتبار می‌گیرید. در مجموع ۱۵۰ میلیون تومان دارایی می‌خرید. اگر ارزش سبد ده درصد کاهش یابد، ارزش آن به ۱۳۵ میلیون تومان می‌رسد.
با فرض باقی‌ماندن بدهی پنجاه میلیون تومانی، خالص دارایی شما ۸۵ میلیون تومان است. یعنی کاهش ده درصدی سبد، سرمایه شخصی را پیش از هزینه‌ها پانزده درصد کاهش داده است. در جهت مثبت هم اثر بزرگ‌تر می‌شود، اما تعهدات اعتباری با افت بازار از بین نمی‌روند.
این مثال، نسبت مجاز اعتبار یا شرایط یک کارگزاری واقعی را بیان نمی‌کند؛ فقط نشان می‌دهد چرا باید نتیجه را نسبت به آورده خود محاسبه کرد.
هزینه اعتبار چگونه بر نتیجه اثر دارد
فرض کنید سود ناخالص معامله کمتر از مجموع هزینه تأمین اعتبار و هزینه معاملات باشد. در این حالت ممکن است با وجود افزایش قیمت دارایی، نتیجه خالص مطلوب نباشد. مدت استفاده از اعتبار نیز در محاسبه مهم است.
پیش از امضا، مبنای هزینه را دقیق بخوانید: هزینه بر چه مبلغی، برای چه مدتی و با چه روش محاسبه‌ای اعمال می‌شود؟ تمدید، تأخیر و تسویه زودتر چه اثری دارند؟ عددی که در تبلیغ به شکل یک درصد دیده می‌شود، بدون این اطلاعات قابل مقایسه نیست.
کاهش ارزش تضمین چه پیامدی دارد
وقتی اعتبار به ارزش دارایی‌های قابل قبول وابسته باشد، افت قیمت یا تغییر وضعیت آن دارایی‌ها می‌تواند نسبت‌های قرارداد را تغییر دهد. بسته به شرایط، ممکن است تأمین وجه، کاهش بدهی یا اقدام دیگری لازم شود. در برخی ساختارها، اختیار فروش دارایی برای ایفای تعهد نیز در قرارداد پیش‌بینی می‌شود.
این خطر با نقدشوندگی ارتباط دارد. ممکن است درست زمانی که نیاز به کاهش بدهی دارید، فروش دارایی دشوار یا پرهزینه باشد. بنابراین فقط سناریوی صعود را محاسبه نکنید.
ادعای چند برابر پرتفوی را چگونه بخوانیم
عبارت‌هایی مانند «اعتبار چند برابر پرتفوی» بدون تعریف مبنا مبهم‌اند. آیا عدد به سقف اعتبار اشاره دارد یا مجموع قدرت خرید؟ ارزش کل پرتفوی ملاک است یا ارزش دارایی‌های موردقبول پس از اعمال ضرایب؟ آیا همه مشتریان مشمول‌اند؟
برای استفاده از هر طرح، شرایط مکتوب و تاریخ اعتبار آن را بخواهید. متن یک پوستر قدیمی نباید به‌عنوان تعهد فعلی کارگزاری تلقی شود.
سؤال‌های ضروری پیش از قرارداد
- سقف اعتبار چگونه و بر اساس کدام دارایی‌ها تعیین می‌شود؟
- هزینه کل و مدت قرارداد چیست؟
- در افت بازار چه تعهدی برای تأمین وجه یا کاهش بدهی ایجاد می‌شود؟
- چه محدودیتی برای فروش، برداشت یا انتقال دارایی وجود دارد؟
- اختیار کارگزاری برای تسویه و فروش دارایی در چه شرایطی فعال می‌شود؟
پاسخ این سؤال‌ها باید در قرارداد یا مستند رسمی روشن باشد. اعتبار برای جبران زیان گذشته یا رسیدن سریع‌تر به هدف مالی، بدون شناخت اثر اهرم، می‌تواند مشکل را بزرگ‌تر کند.
پرسش‌های متداول
آیا اعتبار معاملاتی پول نقد قابل برداشت است
نباید چنین فرضی کرد. محل مصرف و امکان برداشت تابع قرارداد و ضوابط خدمت است.
اگر بازار افت کند بدهی هم کمتر می‌شود
کاهش قیمت دارایی به‌خودی‌خود بدهی قراردادی را کاهش نمی‌دهد.
آیا سقف تبلیغ‌شده برای همه مشتریان قابل دریافت است
تنها پس از بررسی شرایط جاری، تضامین و تأیید ارائه‌دهنده خدمت می‌توان درباره شمول آن صحبت کرد.